Administra tu Blog

¡Crea tu Blog Ya! Fácil y Gratis

A MIA TRAZA DE PREXINAR

19/03/2008 GMT 1

Loh krioyoh

chabi @ 17:05

Er '''krioyo''' (der latín ''criare'', krià) eh una lengua nazía abituarmente'n una komuniá kompuehta d'oríheneh diberzoh ke no komparten prebiamente ninguna lengua, ke tienen la nezeziá'e komunikar-ze y ze ben obligaoh a baler-ze d'un idioma ke no eh de ninguno d'eyoh.

El'ehemplo típiko eh er de loh ehkabloh yebaoh a Amérika dehde diferenteh parteh der mundo y ke ze bieron obligaoh a utilizà la lengua'e la potenzia koloniá pa' komunikar-ze.

1. Prozezo

Primero la komunikazión toma horma'e "piyin" (''pidgin''), er kuá ze tranhforma'n lengua natiba y, ar kabo'e bariah henerazioneh, ze kombierte'n lengua krioya.

2. Ehemploh
Argunoh ehemploh de krioyoh zon:
* Er ''Tok Pisin'', ablao'n Papúa Nueba-Ginea.
* Er ''Papiamento'', ablao'n lah Antiyah Olandezah y en Aruba.
* Er Xabakano, ablao'n Filipinah.
* Er Xamorro, ablao'n Guam y en lah ihlah Marianah der Norte.
* Er krioyo d'Aití, ofiziá'n aké paíh.
* Er krioyo kabo-berdiano, tamién ofiziá'n zu paíh (Kabo Berde).

3. Klazifikazión
Ze zuelen klazifikà zegún la lengua d'orihen: krioyoh d'orihen ehpanyó, portugéh, franzéh, ingléh, ez.

14/03/2008 GMT 1

La Guikipedia'n ehtremenyo z'aprueba

chabi @ 14:11

Ar finá z'aprobao la Guikipedia'n ehtremenyo!!! Zólo kea'r trahlao. Ehta guikipdia ayudará munxo a l'ahpanzión'e l'ehtrmenyo pò la ré. Ehpero ke poko a poko bayan aumentendo loh artíkuloh d'ehta Guikipedia k'eh importante pa' la kurtura y en la luxa kontra la globalizazión'e l'ingléh.

El'ehtrmenyo eh una lengua ke z'abla'n Ehtrmeaúra manke ká beh menoh. Ehta lengua tié una gran literatura, ehpeziarmente poezía.

12/03/2008 GMT 1

Charrar la luenga

chabi @ 19:12

En istes tiempos ya la chent no parixe querer charrar la luenga d'Aragón. Es más chicoz no la pueden aprender en l'escuela y es mayors beyen como la suya luenga, en cuala bel diya es suyos pais les charroron, ye esmortezindo, dica plegar á estar sólo que en lo recuerdo.

Pero, anque se charre poco, tién muita presenzia en Internet: es blogs, la Biquipedia, pachinas y pachinas con ista luenga escrita. Ye un buen escomienzo t'amostrar-la á lo mundo.

Pero, charrar, lo que ye fablar la luenga, se fabla? Es aragoneses la charran? No creigo que as presonas de Tergüel conixcan muito l'aragonés (y só charrando de l'aragonés, de la luenga, no de ixo clamau "habla baturra" que ye un castellán con muitas parabras aragonesas). L'aragonés deberba d'estar fabláu'n Aragón, porque ye la luenga d'iste país. Anque aiga chent que pueda pensar que abans se'n teneba bergüeña, bergüeña de charrar. Agora ya pasó lo tiempo de tener bergüeña, pasó lo tiempo d'estar dixando acotolar la cultura y la luenga d'Aragón. Ya no ye tiempo de dixar-mos amortar. Luitar ye lo berbo que deberban conixer es aragoneses. Pero ixe berbo, ye mui zerca d'atro: CHARRAR.

La nuestra luita estará la fabla, que sía la fabla, la fabla d'Aragón. Argüello de toz es aragoneses, argüello de todas las presonas que biben n'ixa tierra, n'ixa tierra que Dios pusió baxo lo zielo.

Cuán parixeba que l'aragonés s'eba á callar ta cutio, s'eba a dixar acotolar, resurchió con fuerza y chiló entalto lo suyo poder, la suya machia, tan antigua como la tierra de lo zierzo, tan bella, tan bella como es Perinés y lo zielo, un zielo, que mos aduya a beyer que, antis u dimpués, es aragoneses, charrarán la suya luenga sin la bergüeña d'abans.

Lah elezioneh y lah lenguah en Ehpanya ¿Kuá eh zu futuro?

chabi @ 18:33

La berdá eh ke'n ehtah elezioneh, komo'n tóah, la hente ehtá atenta'e munxah kozah: loh zuerdoh, la bibienda, er paro...
Aparte d'ezo, yo kiero azè notà l'importanzia'e lah lenguah d'Ehpanya'n la polítika, zobretó'n ehtoh úrtimoh anyoh en loh kualeh z'ablao munxo'e loh drexoh linguíhtikoh de lah prezonah k'ablan kahteyano'n Katalunya y otroh ehemploh.

Pa' empezà eh de zabè k'Ehpanya, en zu konhunto, tié una gran kantiá'e lenguah, una gran kantiá'e kurtura ke no ziempre a tó'r mundo le guhta. Aparte lah lenguah kofizialeh -gayego, bahko y katalán (tamién er balenziano)- ai munxah otrah lenguah ke z'ablan pero no ehtán rekohíah ehprezamente kon una lei k'aga obligatorio zu ehtudio'n l'ehkuela.
Me refiero al'ahturiano, al'aragonéh, ar kántabro, ar kahtúo (ehtremenyo), ar murziano, ar andalú; a loh kualeh ze leh zuele yamà ablah, dialehtoh y kon otroh nombreh ke l'úniko ke kieren eh tapà y okurtà una berdá k'ehtá aí y eh ke zon lenguah, utilizá pò la hente y ke, ká béh menoh, ehtá má bihto'l ablarl-lah.

Loh partíoh mayoritarioh no zuelen ablà d'eyah. Ai otroh temah máh importanteh (l'ekonomía, pò ehemplo).
Zin embargo, eh de notà l'ezihtenzia'e partíoh ke defienden la kurtura propia'e ká territorio d'Ehpanya, zu lengua y zuh tradizioneh, koza ke'n ehte mundo globalizao ya no ze rehpeta.

¿Kuá eh er huturo'e lah lenguah minoritariah en Ehpanya?

La berdá, no ze zabe. En mi opinión, un ahturiano debería aprendè ehta lengua pò'r mero exo'e k'ehtá'n Ahturiah. Azín'e zimple. Y lo mihmo loh aragonezeh y loh ehtremenyoh, loh kántabroh y loh leonezeh. No noh pareze raro k'un katalán ehtudie'n katalán (lo raro aora eh lo kontrario). ¿Pò ké no pué okurrì ehto'n Andaluzía o'n Ehtremaúra? ¿Eh ke zomoh loh úrtimoh de la hila ziempre?

Ke naide z'aberguenze d'ablà'n kahtúo, o'n ahturiano, o'n andalú. Lo ke no pueo entendè eh ke aya hente ke z'oponga a ehtudià ehtah lenguah. Ponen ehkuzah berldaeramente tontah (zin ofendè).

Zi mueren ehtah lenguah, muere la kurtura d'Ehpanya, y me z'aze raro k'akeyoh ke izen defendè Ehpanya, zuelen oponer-ze. Kozah ke tié la bía.

---

A loh andaluzeh ke z'oponen a'htudià'n andlú leh pregunto:

Zi nazihte'n Andaluzía, zi dizeh zè andalú, pò ké lexeh no kiereh ehtudià'n andalú?

05/03/2008 GMT 1

Aprendè'r katalán en Andaluzía

chabi @ 16:32

Mientrah ke no ze moh rekonoze la lengua andaluza, ze noh impone'n lah ehkuelah el'aprendè katalán, bahko o gayego. ¿Akazo z'ahkuxao mayò idiotéh? ¿Eh ke loh andaluzeh zon loh tontoh ke tienen k'aguantà a gobiernoh inehtoh? ¿Ké moh paza a loh andaluzeh? Primero er kahteyano y aluego ehto. Ke z'ofizialize l'andalú d'una beh, k'eh lo k'ablan loh andaluzeh de berdá.

¡Andaluzeh! ¡Ké no moh enganyen máh! ¡Andalú ofiziá!

Loh medioh de komunikazión zon loh ke deben ehtà'n andalú, azín komo lo ehtán lah komberzazioneh entre loh andaluzeh. Ke naide moh tome pò idiotah. Loh andaluzeh no ban a zè loh k'aguantemoh loh ke kieren loh katalaneh, zomoh una nazión tamién.

04/03/2008 GMT 1

La berldaera lengua'er pueblo andalú

chabi @ 17:56

Abla bien, abla andalú. Ezo eh lo ke z'oye'n anunzioh la tele, lo ke ze dize entre la hente, epro'n raliá naide ze kre ezo, porke naide kiere rekonozè ke la lengua d'Andaluzía eh l'andalú. La tapan, l'ahkonden, le xurruhkan, lo la dehan libertá. ¿Pò ké loh andaluzeh zon ziempre loh úrtimoh en tó? Pué ke porke no rekonozen zè lo ke zon, pué ke porke tengan berguenza, ke z'aberguenzen'e zè lo ke zon.

La lengua'e loh andaluzeh no eh l'árabe, porke aze munxoh zigloh ke no z'abla, no eh er kahteyano, porke eza eh la lengua'e Kahtiya. No eh er latín, porke'r latín aze anyoh ke murió komo tá.

La berldaera lengua'er pueblo andalú eh l'andalú, y eh una lengua. Eh la lengua d'un pueblo kon munxa rikeza kurturá, kon munxa ihtoria, kon munxo zabè, pero ke ze l'a dao una hama'e borrego i adormilao, bago y zerbí, ehklabo'e loh rikoh y d'una "kurtura" ke no eh la zuya.

Andaluzeh, zi perdeih buehtra kurtura, ¿k'oh keará? Ná. Zi perdéih buehtra lengua, ¿k'oh keará? Ná. Bozotroh dezidíh lo ke keréih zè, mohtraoh dihnoh de zè andaluzeh y defendè buehtra tierra y buehtra kurtura.

Ehtankamiento

chabi @ 17:49

Ahtuarmente, ai una ehpezie d'ehtankamiento'n la wiki, puehto ke lah prezonah ke zuelen ehkribì no z'an puehto a eyo. Ai momentoh en loh kualeh eh difízi zegì'n un proyehto ke pareze abokao a l'ehtinzión, pero ai ke zegì'n nuehtro empenyo'e dà a l'andalú l'ehpazio ke ze mereze, de darl-le un zitio'n interné pa' ke la hente d'otroh lugareh puea bè lo ke z'abla'n Andaluzía.

Pero la wikia ehtá'n un momento krítiko, ke pareze ke d'aí no ba a zalì. Luxemoh pò nuehtr wiki'n andalú, pò la difuzión'e kurtura'n la lengua andaluza. ¡Andaluzeh!, ¡ke z'oiga la lengua'er Blah Infante!

Ke no moh dé mieo l'ablà'n una lengua k'eh tan importante komo l'ingléh, porke ehpreza'r zentimiento d'un pueblo, der pueblo andalú.

25/02/2008 GMT 1

Zobre lah lenguah artifizialeh

chabi @ 18:32

Lah lenguah artífizialeh eh un mundo drento'e la linguíhtika d'inkreíble enbergaúra. Zi argien ze deikara a ehtudià ehte apazionante mundo ze daría kuenta'e l'inhente kantiá'e lenguah kreá pò prezonah, ke pué ke zólo lah able una o doh prezonah, pero ke zon d'una inkreíble komplikazión (argunah) i otrah tan zenziyah ke kerríamoh ke hueran '''lenguah internazionaleh'''.

Ehtah lenguah, puen tenè diberzoh motiboh pa zu krezión, pero'r kazo eh ke ze puen utilizà komo utilizamoh l'ingléh o'r franzéh en nuehtra bía diaria.

L'ehperanto, la lengua kreá pò Zamenhof en 1887, eh la máh konozía i la máh ehtendía.

''Esperanto estas tre facila lingvo''. (Ehperanto eh una lengua mui fázi).

Otrah lenguah konozía zon interlingua, ío (ido), lohban (lojban), loglan i demáh. Ai munxah máh ke lah puéh konozè zi lah buhkah pò Interné.

La berdá eh k'ar finá ai munxah lenguah artifizialeh, d'éhtah, lah ke z'an kreao pa' zè utilizá komo lenguah de komunikazión internazioná zon bahtanteh, i la dúa aún zige'n pie: ¿Kuá utilizamoh?

Lah lenguah ehtán pa' ke z'uzen pero, zi lah lenguah naturaleh ze moh mueren, ¿pò ké kreamoh tantah lenguah artifizialeh?

Ke k'ablante ze prokupe'e protehè zu lengua materna i ke tóh muh ehorzemoh en buhkà una lengua neutrá, fázi i internazioná.

21/02/2008 GMT 1

¿Fin'e la Wiki?

chabi @ 23:02

Aunke aora no aya munxo trabaho'n la Wiki, no ze dehkarta que poamoh zegì anyadiendo artíkuloh kon gran rapidéh. Loh andaluzeh tienen derexo a podè tenè un Wiki'n kondizioneh. L'aína'e la lengua andaluza zige'n zu kamino'e konzegì'r ohetibo prinzipá, ke eh poè tenè una ortografía pa' ehkribì una lengua ke z'ahkuxa'n tó'r paíh andalú.

Eh berdá ke la Wiki z'a kedao ehtanká y no poemoh permitì ke muera una lengua máh. No. L'andalú no morirá i tarde o temprano akabará ziendo ofiziá'n Andaluzía, en la tierra ande nazió. Pò fabò, ke tóh loh andaluzeh ke aman zu patria i zu lenga, ayúen en ehte proyehtoa tan importante para la lengua andaluza.

¡Biba Andaluzía libre!

20/02/2008 GMT 1

Wikia andalu

chabi @ 21:45

Dehpuéh d'un tiempo zin ehkribì akí, me doi kuenta'e l'importanzia ke tié pa' l'andalú l'Interné, porke moh aze fázi l'ehpanzión'e la lengua i la kreazión d'unah reglah ortográfikah.

L'andalú, eza lengua ke naide abla'e horma ofiziá, eza lengua k'a ehtao (i aún ehtá) oprimía i zin poè ehkribir-ze'e horma opfiziá. Luxemoh pò tenè una Wikipedia'n nuehtra lengua, en andalú, ke eh lo ke z'abla'n Andaluzía i no'r kahteyano.

La Wiki'n andalú ehtá aziendo ke poamoh bè una lengua biba, ke zirbe pa' informà a la hente'e zuzezoh k'okurren en la realiá. En la lengua d'Andaluzía.

La lengua andaluza tié un largo kamino pò rekorrè, pero no moh kanzaremoh d'andà, porke máh depriza o máh dehpazio, pero'r kamino z'anda, pò munxah piedrah k'aya'n er kamino.

¡Andaluzeh lebantaoh! Ke la pluma zea nueht ehpá, ke ehpreze loh berldaeroh zentimientoh der pueblo andalú, en la mehón lengua ke loh pué ehprezà: l'ANDALÚ.

Archivo | ¡Crea tu Blog Ya! Fácil y Gratis