Administra tu Blog

¡Crea tu Blog Ya! Fácil y Gratis

A MIA TRAZA DE PENSAR

08/05/2009 GMT 1

Ezámeneh

chabi @ 19:46

Oi me ziento un tanto filófozo y m'e dixo. Me biá ponè a ehkribì argo, en andalú pò zupuehto. La berdá eh ke m'a paezío bè pò la ré arguna k¡otra páhina'n la kuá z'abla zobre lohtrabahoh loh alumnoh d'oi'n día, ke ziempre bienen'er mehmo lao: la Guikipeia. La berdá eh k'ara mehmo, l'eukazión no eh k'ehté mu bien, manke tampoko ehtá má'er tó. Zi bien ai kozah ke zon mu pero ke mu mehorableh. Por ehemplo, er zihtema 'en zí. ¿Pa' ke z'eduka a loh hóbeneh oi'n día? Kon tó ehte royo'er Plan Bolonia, z'abla munxo la pribatizazión y zobre tó, de la zubordinazión (o adahtazión, zegún er bando ke lo diga) de l'ehkuela a l'Uniberziá.Pero no ai k'ir-ze tan lehoh. Bahta kon bè una klaze zekundaria'e kuarkiè inhtituto d'Ehpanya. Loh xikoh ya no ehtudian pò plazè, pò'r mero exo d'aprendè. Ara z'ehtudia porke t'obligan y zi ehtudiah y ereh gueno'n eyo, ereh un empoyón y te konbierteh en oheto burlah'er rehto tuh kompanyeroh. Y ezo k'ereh el'úniko k'aze lah kozah bien pero gueno. Enzima z'ehtudia pa' loh ezámeneh, no pa'prendè.

Otro tema ke me apeze importante eh el'ehtudio lah lenguah. Komo no podía zè menoh. En Andaluzía z'ehtudia'r libro kahteyano'n andalú. Klaro, kuando yega'r momento d'ehplikà'r zezeo y er "seseo" ai un pekenyo pobrema. A bè kéze dize a loh xikiyoh. Ni una menzión ar mozárabe. Pa' ké. L'andalú biene'er kahteyano y punto. Zigiente tema. Yo digo k'ehté'n kontra d'ehta teoría o ke l'apoye, pero kreo k'ai ke tenè'n kuenta er pazao mozárabe y árabe ke tubo Andaluzía.

Tamién eh interezante'r tema'r laizihmo. Kio dezì kon eyo k'Andaluzía a tenío un huerte pazao katóliko (y prezente). Ezo no ze pué ohbià'n l'eukazión. No eh "imponè" komo dizen argunoh, zino trahmitìlo ke z'a mamao'nAndaluzía dehde ziempre. No digo ke loh ninyoh tengan ke zalì'e l'ehkuela ziendo "zuper-katólikoh", tan zolo ke deben konozè er katolizihmo por la reperkuzión k'a tenío'n Andaluzía.

29/04/2009 GMT 1

Penzamientoh

chabi @ 20:46

Dehpuéh de munxo tiempo zin ehkribì, me pazo por akí pa' yenà un poko ehte bloh. Lah kozah kambian, kambian zin ke te deh kuenta. Te dah la buerta y beh kómo una lengua z'a muerto. Dah un pazo, lebantah er pie y beh otra lengua, la kuá akabah de pizà zin kerè. Mirah a otrah prezonah y beh ke no tién lengua, ze l'an kortao y leh an puehto otra, la kuá an kozío má kon un ilo yerro. Ai argunoh ke azehtan eza realiá zin máh, intentando ablà komo puén, otroh yoran porke exan de menoh zu lengua y no la puén rekuperà pero ai otroh ke, no konhormeh kon lo ke leh a pazao, intentan kozer-ze aún máh zu nueba lengua, ze ziente mu orguyozoh d'eya a pezà de no dominarl-la bien y enzima, kieren kortà la lengua a otroh y kozerl-leh otra komo la zuya. ero eh ke tamién, a loh ablanteh ke kean de zu antigua lengua, leh martratan y leh kieren dehtruì.

Pero una lengua pué morì'e munxah hormah. Pué ke tarde poko, o ke tarde munxo. Kuando una palabra ze deha d'uzà, una lengua ehtá perdiendo bía, kuando una palabra autóhtona ze zuhtituye por otra ehtranhera, la lengua ehtá perdiendo bía, y d'ezo no moh damoh kuenta y eh un grabe pobrema. Pero ké le bamoh a azè. Ze moh kaen lah palabrah y zemoh mu bagoh pa' rekorherl-lah, eh mehón k¡otroh moh den una nueba.

PEro er pobrema eh ke moh daremoh kuenta maziao tarde'e tó ehto y kuando keramoh ablà, ze moh aparezerá'n la mente la pregunta ehta'e ¿kómo ze dezía ezo kera...? Y no enkontraremoh la palabra porke, ziemplemente, no ezihtirá en nuehtro dizionario, ke zerá tan pekeño komo er mundo'n er ke bibiremoh. 

22/02/2009 GMT 1

Katilinaria 1:1

chabi @ 11:47

1. ¿Ahta kuando, Katilina, ah d'abuzà'e nuehtra pazenzia? ¿Kúando noh beremoh libreh'e tuh zeiziozoh intentoh? ¿A k'ehtremoh z'arrohará tu dezenfrená udazia? ¿No t'arredran ni la nohturna guardia'er Palatino, ni la bihilanzia'n la ziudá, ni l'alarma'er pueblo, ni l'akuerdo'e tóh loh ombreh onraoh, ni ehte protehízimo lugà ande'r Zenao ze reúne, ni lah miráh y zemblanteh'e tóh loh zenaoreh? ¿No komprendeh ke tuh dezihnioh ehtán dehkubiertoh? ¿No beh tu konhurazión frakazá pò konozerl-la ya tóh?¿Imahinah k'arguno  nozotroh ihnora lo k'ah exo anoxe y anteh d'anoxe; ánde ehtubih-te; a kiéneh kombokah-te y ké rezorbih-te? ¡Ó tiempoh! ¿Ó kohtumbreh! ¡Er Zenao zabe ehto, lo be'r kónzu, y, zin dembargo, Katilina bibe! ¿Ké digo bibe? Ahta biene ar Zenao y toma parte'n zuh akuerdoh, mientrah kon la mirá anota loh ke de nozotroh dezihna a la muerte. ¡Y nozotroh, baroneh huerteh, kreemoh zatihfazè a la Repúblika pre-biniendo lah konzekuenziah'e zu hurò y de zu ehpá! A tiempo, Katilina, ke por orden'er kónzu debih-te zè ayebao ar zuplizio pa' zufrì la mehma zuerte ke kontra tóh nozotroh, tamién dehde aze tiempo, makinah.

20/02/2009 GMT 1

Er poema l'Aniyo

chabi @ 18:49

Treh Aniyoh pa' loh Reyeh Erfoh baho'r zielo.

Ziete pa' loh Zenyoreh Enanoh en palazioh de piedra.

Nuebe pa' loh Ombreh Mortaleh kondenaoh a morì.

Uno pa'r Zenyò Ohkuro, zobre'r trono ohkuro

en la Tierra Mordor ande z'ehtienden lah Zombreh.

Un Aniyo pa' gobernal-loh a tóh. Un Aniyo pa' enkontral-loh ,

un Aniyo pa' atraerl-loh a tóh y atarl-loh en la tinieblah

en la Tierra Mordor ande z'ehtienden lah Zombrah.

Manihiehto Andaluzihta'e Kórdoba'e 1919

chabi @ 18:46
Ziudadanoh andaluzeh:
Nuehtra boh kié yenà d'imperatiboh'e bía klamoroza y parpitante'r zilenzio muerte'e nuehtrah konzenziah kayáh; kié hundì loh ehpírituh'e tóh bozotroh en un poerozo bibrà inhpirao pò nuehtra permanente ahirmazión.
Zentimoh yegà la ora zuprema'n k'abrá'e konzumar-ze dehinitibamente l'akabamiento la bieha Ehpanya, la kuá ba a dehbanezer-ze komo una zombra anteh'e ke konkluya ehte inhtante zolemne la bía mundiá: puente entre l'eterniá d'un pazao'e lokura, manxao'e zangre y behtío d'artihizio, y l'eterniá d'un porbenì konhziente la hinaliá kreaora'e la bía uniberzá, a kuyo kumplimiento z'ordenarán, kon intenzoh herboreh, lah ehizienziah purah'e lah nerhíah umanah.

10/02/2009 GMT 1

En defendiendo l'andalú

chabi @ 21:01

¿Kuantah bezeh ban ya k'ehtamoh artoh d'ahkuxà kómo ze menohprezia la lengua andaluza?

¿Eh ke loh andaluzeh no puen ablà'n zu lengua?

¿Eh ke loh andaluzeh no puen zè kómo eyoh kieran zè zino ke deben ahkuxà lo ke dize hente ke, zin konozimiento'e kauza, leh impone tó?

Loh andaluzeh ablan andalú. ¿Y k'eh l'andalú? Ezo paeze ke ya proboka l'enfao'e munxoh kuando ze dize k'eh una lengua? ¿Y k'eh zino? Ze le kategoriza komo dialehto pa' ke dependa'r kahteyano, pa' ke, pò lo tanto, loh andaluzeh dependan'e Kahtiy. ¿Eh k'Adaluzía eh Kahtiya? ¿Akazo loh andaluzeh tién ke bè argo'n zu kurtura kon Bayaolí' No. Y no por eyo ze menohprezia a loh kahteyanoh, no. Lo ke paza eh ke keremoh defendè la lengua andaluz, la kurtura andaluz. Pero, kon ehto k'ara ze yama "globalizazión" ze ba tó ar trahte y moh tenemoh k'aguantà ablando ehpanyò y'ingléh. La globalizazión no benefizia a l'andalú, pero tampoko la berguenza ke a hente tié d'ablarl-lo. Ke z'ahkuxe ablà andalú, er korrehto andalú, eh mu raro, pero aún zepuén azè kozah pa' ke no muera ehta lengua.

¿Ké mehón lengua pa' ehprezà'r zentimiento d'un pueblo ke la zuya propia? ¿Kómo zería una zegiíya kantá'n ingléh o'n franzéh? Pueh iguá ke zi la kantah en kahteyano. No zería lo mehmo porke no ehprezaría loh zentimientoh der pueblo andalú.

Tamién me pregunto ¿pò ké z'abla munxo'e términoh y d'ehtatutoh, kuando no z'ofizializa la lengua andaluza y z'entierra baho una farza pogramazión'n kahteyano pò parte la telebizión utonómika?

Por ezo yo kiero, dehde ehta umirde bentana, dezì a tóh loh andaluzeh ke no z'aberguenzen d'ablà la lengua andaluza, zu lengua porke zi eyoh no l'ablan, no l'ablará naide.

¡Biba la lengua andaluza!

09/01/2009 GMT 1

Hamlet

chabi @ 17:28

ANDALÚ
KAHTEYANO

 

Ehzena I

Ehplaná elante'r Palazio Reá d'Elsingor. Noxe ohkura. FRANZIHKO, BERNARDO

BERNARDO.- ¿Kién ehtá aí?

FRANZIHKO.- No, rehpónda-me él a mí. Deténga-ze y diga kién eh.

BERNARDO.- Biba'r Rei.

FRANZIHKO.- ¿Eh Bernardo?

BERNARDO.- Er mehmmo.

FRANZIHKO.- Tú ereh er máh puntuá'n benì a la ora.

BERNARDO.- Lah doze an dao ya; bien puéh ì a rekoher-te.

FRANZIHKO.- Te doi mir graziah pò la muanza. Aze un frío ke penetra y yo ehtoi delikao'er pexo.

BERNARDO.- ¿Ah exo tu guardia trankilamente?

FRANZIHKO.- Ni un ratón z'a mobío.

BERNARDO.- Mu bien. Guenah noxeh. Zi enkuentras a Orazio y Marzelo, mih kompanyeroh de guardia, di-leh ke bengan rápiamente.

FRANZIHKO.- Me paeze ke loh oigo. Arto aí. ¡E! ¿Kién ba?

 

Escena I

Explanada delante del Palacio Real de Elsingor. Noche oscura. FRANCISCO, BERNARDO

BERNARDO.- ¿Quién está ahí?

FRANCISCO.- No, respóndame él a mí. Deténgase y diga quién es.

BERNARDO.- Viva el Rey.

FRANCISCO.- ¿Es Bernardo?

BERNARDO.- El mismo.

FRANCISCO.- Tú eres el más puntual en venir a la hora.

BERNARDO.- Las doce han dado ya; bien puedes ir a recogerte

FRANCISCO.- Te doy mil gracias por la mudanza. Hace un frío que penetra y yo estoy delicado del pecho.

BERNARDO.- ¿Has hecho tu guardia tranquilamente?

FRANCISCO.- Ni un ratón se ha movido.

BERNARDO.- Muy bien. Buenas noches. Si encuentras a Horacio y Marcelo, mis compañeros de guardia, diles que vengan presto.

FRANCISCO.- Me parece que los oigo. Alto ahí. ¡Eh! ¿Quién va?

23/11/2008 GMT 1

Trauzì a l'andalú? Pa' ké?

chabi @ 10:42

Z'a kreao un nuebo bloh ande ze traúzen tehtoh a l'andalú . La trauzión de tehtoh eh argo mu importante pa' lenguah ke ni zon ofizialeh ni tién rehpeto arguno porke la literatura da un huerte pezo a la lengua. Por ezo, trauzì eh argo importante pa' akeyoh ke kieren ayuà a ehpezrzì zuh lenguah y er konozimiento. En er ya menzionao bloh, ze trauzen tehoth, ar parecè, relihiozoh. La lengua andaluza pué zerbì pa' ehprezà lo mehmo ke kuarkiè otra lengua y ze pué filozofà o azè matemátikah en eya. Ehtoh tehtoh ze zumarán ar corpus ke ya tié l'andalú'n la ré kon er bloh anteriò, ande se traúzen tehtoh de la Biblia.

Ehto eh un primè pazo, la trauzión'e libroh por Interné, pero tamién ze debería dà otro pazo máh y eh l'imprezión'e tehtoh en andalú. Er leè zin denguna berguenza un guen libro'n andalú. Ezo eh lo zigiente, pero, por aora, debemoh kear-noh kon ehto.

Ehtoh bloh ze zuman ar proyehto ya ezihtente d'un enziklopedia'n andalú pò la ré. Y azín ze pué azè ke l'andalú tenga mehón imahen.

Zólo kon l'ayúa y l'ehuerzo'e tóh ze pué azè ke l'andalú "zarga'e l'armario" y empieze a ablà zin berguenza y zin komplehoh, zin mehklah y zin palabrah ke le zon ahenah. ¡K'able pò zi mihmo!

Y eza perdia'e berguenza ze pué bè kuanto máh z'ehkribe'n andalú, máh ze le'n andalú y máh apareze l'andalú'n loh meioh de komunikazión.

08/11/2008 GMT 1

Una llengua es un dialeuto con una melicia.

chabi @ 20:02

Una lengua eh un dialehto kon un ehérzito (en yidíh: אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמיי און פֿלאָט). Ehta eh una zita'er Max Weinreich, un gran konozeò'e la lengua yidíh. Y eh zierto. Kuanto máh hente ehté a habò d'una lengua, máh pozibilidaeh tendrá'e zè una lengua mundiá. L'andalú, kompletamente marhinao, enkluzo endrento la zoziá andaluza, no pué kompetì kon otrah lenguah komo'r katalán o'r bahko, lah kualeh tampoko lo puen azè kon er ruzo o'r haponéh. Ai kategoríah en lah lenguah, y unah tién máh probabiliá'e dezaparezè k'otrah manke, tó zea dixo, er latín era la lengua máh importante'er mundo kuando ehtaba l'Imperio Romano y ara mehmo no l'abla naide (en zu horma klázika, no komo dialehtoh dehgahaoh en loh ahtualeh romanzeh). Er franzéh hue importante y ara mehmo lo eh l'ingléh y er xino kobra huerza. Pero ai munxah otrah ke no pazan d'ehte ziglo, porke mueren kon z'úrtimo ablante y naide z'akordará d'eyah. ¿Kién iba a dezì, kuando Kolón yegó a Amérika, ke l'ingléh zería oi'n día tan importante? Y ara to'r mundo tié k'aprendè ingléh pa' kazi tó.

Lah lenguah menoritariah deberían luxà pò zu zuperbibenzia y kreà zu kurtura. Er katalán z'abla máh ke'r danéh, er o er noruego y, zin dembargo, no tié tantoh meioh de komunikazión. ¿Kómo eh ehto pozible?

06/11/2008 GMT 1

La lengua y loh medioh de komunikazión

chabi @ 16:35

Akabo'e bè un dokumentá ke dezía k'ai emprezah k'ahtuarmente ehtáh trauziendo zuh páhinah gué ar katalán. Eh argo inkreíble, ¿no? Kiero dezì, ¿pa' ké trauzirl-lah ar katalán zi ya ehtán en kahteyano, ke tamién eh lengua ofiziá'n Katalunya? Lo ke paza eh ke loh katalaneh lo kieren y lo píen, ze mueben, ze manifiehtan, ze kehan... argo ke deberían aprendè otroh puebloh.
Zi nabaegamoh por Interné, zeguramente la mayò parte lah páhinah gué ehtán eh ingléh, komo eh lo máh normá'er mundo. Pero tamién ai páhinah en munxah otrah lenguah. Loh katalaneh (pò zegì kon l'ehemplo d'anteh) tienen munxah páhinah gué'n katalán. Zu guikipedia eh inkreíble. Ai informazión'e kaliá y eh ke lah lenguah pekenyah deben luxà d'ehta horma, kon guena inhormazión, trauzioneh mu kudiáh, ehetera.
Loh meioh d'inhormazión zon mu importanteh pa' unifikà la lengua, zólo ai ke bè lo ke pazaba anteh en Ehpanya, ke ká uno ablaba komo l'azía'n zu pueblo y, ar ì a una zudiá o kambiar-ze'e lugà, bariaba totarmente. Ara no, no zuena raro ehkuxà a un arhentino o a un mehikano. L'andalú, komo tié una zona máh pekenya, no eh tan difízi, manke tenga arguna diferenzia'e bokalario entre una zona y otra.
Pero, komo´'n la telebizión l'andalú no z'abla (porke ehtá mar bihto), pueh tenemoh ke konformar-noh kon Interné (porke prenza, ke yo zepa, no ai ná'e ná).
Lah páhinah k'ai en andalú en interné no zon munxah, pero ai arguna k'otra ke noh ayuda a bè kómo ba abanzando l'andalú'n loh meioh de komunikazión. Eh berdá k'aún ai problemah kon la grafía, pero ehpero ke poko a poko ze bayan zoluzionando, kon lah ganah y la iluzión'e tóh loh ke trabahan pò l'andalú.
L'inhormazión'n andalú no umenta munxo, pò lo ke'n la Guiki'n andalú z'a krea un portá'e notiziah, pa' ì poniendo notiziah (zi bien argo brebeh) en ehta lengua. Poko a poko z'intentará mehorà er zihtema, pero ezo zerá kon er tiempo.

Archivo | ¡Crea tu Blog Ya! Fácil y Gratis